۷منفی کردن فعل‌ها — «ما» برای ماضی، «لا» برای مضارع

قاعده به زبان ساده

منفی کردن در عربی دو کلید دارد:

• ما + فعل ماضی = ماضی منفی ← ما کَتَبَ = ننوشت
• لا + فعل مضارع = مضارع منفی ← لا یَکْتُبُ = نمی‌نویسد

خبر خوب: هیچ‌کدام از این دو حرف، شکل و حرکت‌های فعل را تغییر نمی‌دهند؛ فقط یک «نـ» به اول ترجمه‌ی فارسی اضافه می‌شود: نوشت ← ننوشت، می‌نویسد ← نمی‌نویسد.

نکته‌ی تکمیلی: «ما» گاهی بر سر مضارع هم می‌آید و آن را منفی می‌کند، ولی قاعده‌ی اصلی و امتحانی همان است: «ما» مال گذشته، «لا» مال حال.

الگو

توضیح تکمیلی

الگوریتم چهار قدمه‌ی منفی‌شناسی

1. قدم ۱: حرفِ قبل از فعل را پیدا کن: ما، لا، لَمْ، لَنْ، لَمّا — نیمی از جواب همین‌جاست.
2. قدم ۲: فعل بعدش ماضی است یا مضارع؟ (ماضی = شناسه در آخر؛ مضارع = أتین در اول)
3. قدم ۳: با جدول چهارخانه تطبیق بده: ما+ماضی = «نـ...» گذشته؛ لا+مضارع = «نمیـ...» حال؛ لَمْ+مضارع = «نـ...» گذشته؛ لَنْ+مضارع = «نخواهد...» آینده.
4. قدم ۴ (کنترلی): اگر لَمْ یا لَنْ بود، آخر فعل باید مجزوم/منصوب شده باشد (ساکن، حذف نون، یا فتحه)؛ اگر ضمه و نون سر جایش بود، آن «لا»ی نفی ساده است.

مثال حل‌شده‌ی قدم‌به‌قدم: آیه‌ی درس اول کتاب:

• قدم ۱: قبل از فعل «لَمْ» است.
• قدم ۲: یَتُبْ مضارع است (با یـ شروع شده) و آخرش ساکن شده (مجزوم) — قدم ۴ هم تأیید می‌کند.
• قدم ۳: لَمْ + مضارع = نفی گذشته.
• ترجمه: «و هر کس توبه نکند (توبه نکرده باشد)، آنان همان ستمگران‌اند.» (در واژگان جزوه‌ی الف‌مشاور هم «لَم یَتُبْ» دقیقاً «توبه نکند» معنی شده است.)

خودآزمایی

۱. فعل «رَجَعَ» (برگشت) را منفی کن.

۲. فعل «تَلْعَبونَ» (بازی می‌کنید) را منفی کن.